Học viên kêu đau lưng: giáo viên yoga hỏi gì trước khi cho tập?

08’Người đang kiệt sức không nghe được bài giảng

Trước phần quy tắc, mình kể lớp nghe một buổi kèm riêng.

Một chị vừa qua một biến cố rất lớn. Không còn sức. Thở thì nghẹn, như bị ai bóp cổ.

Cả buổi, chị ấy chỉ nằm.

Chăn, gối kê đầu, kê tay, kê chân, kê gót. Chăn đắp lên người. Túi cát đặt quanh người. Kê kín, để người ta thấy mình được ôm ấp, được bảo vệ.

Mình không dạy một kỹ thuật thở nào. Không một cái tên. Lúc ấy đầu người ta không tiếp nhận được gì. Nói nhiều, khuyên nhiều, người ta từ chối ngay.

Mình chỉ hỏi cảm giác, mỗi lần một câu, qua nhiều buổi:

1. MũiKhông khí có đi qua mũi không?
2. NgựcCó xuống tới ngực không?
3. BụngBụng có phồng lên, xẹp xuống không?

Ba câu ấy, người học 200 giờ sẽ nhận ra: thở ngực, thở bụng. Nhưng mình không nói tên. Người đang nghẹt không cần thêm một bài học.

Trong lớp, một bạn thực hành đã nói đúng câu cần nói với người như thế. Câu đầu bạn ấy hỏng, câu thứ hai thì trúng: chị chỉ cần nằm đây thôi.

“Không làm gì, không nói gì hết, cứ lặng lẽ chăn ga gối đệm bọc kín người vào.”

Bớt nói. Kê nhiều.

Không chỉ người bệnh mới cần thế. Dân văn phòng không bệnh nặng, nhưng cũng mệt. Đưa họ vào một chỗ an toàn, yên, họ sẽ thấy khác hẳn buổi tập thường ngày.

Người khó thở, thở nghẹn cần được bác sĩ khám trước. Buổi nằm này không thay việc đó, và bài không kể kết quả của một người để hứa với người khác.

20’Một tờ phiếu, đừng đặt tên cho sợ

Học xong tư thế, mình đưa lớp sang quy tắc hành nghề. Câu đầu tiên: lúc nào cũng phải hỏi.

Muốn hỏi cho đều thì cần một tờ phiếu. Có điều đừng gọi nó là “phiếu khám lâm sàng”. Nghe như vào viện. Gọi là phiếu tư vấn trước khi tập.

Sáu dòng ấy lấy đúng từ slide buổi học. Dòng cuối mới là lý do có tờ phiếu.

Hỏi câu 1, mới tính được câu 2.

Ngay trong buổi: tư thế kê chân thì chỉnh độ cao đồ kê. Tư thế mở vai, mở ngực thì chỉnh biên độ. Không hỏi thì chỉ còn đoán.

22’Đau một chút cũng có quyền dừng

Người ta chỉ hơi đau một tí, hơi khó chịu một tí. Mình dặn lớp:

“Đừng cố thuyết phục.”

Người ta đã thấy khó chịu, tức là bên trong đã không nhận bài đó nữa. Mình càng thuyết phục, người ta càng gồng.

“Chị chỉ cần thấy khó chịu thôi là chị có quyền dừng ngay lại.”

Được tôn trọng cảm giác của mình.

Không chỉ ở lớp phục hồi.

“Kể cả là 200 nhá, kể cả lớp bình thường nhá.”

Lớp đào tạo 200 giờ, học viên kêu chóng mặt, không theo được. Mình bảo luôn: bạn dừng ở tư thế này, nghỉ một chút rồi tập tiếp.

Còn người hay kêu, hay hỏi, hay rên? Đó không phải người phiền. Người càng kêu nhiều càng cần mình để ý nhiều. Khó chiều thật. Nên phải khéo.

26’Hai thứ phải cứng, một thứ đừng ham

Mình nói thật với lớp: người cần phục hồi thật sự không hề dễ chiều.

Các bạn trẻ hay bị “át vía”. Gặp một chị lớn tuổi hơn, khó tính hơn, là lúng túng ngay.

“Thứ nhất là cứng về chuyên môn, thứ hai là cứng về tâm lý.”

Cái cứng ấy không học một buổi là có. Phải va vấp nhiều. Mình cũng thế. Không ai một phát mà khôn luôn.

Còn cái đừng ham: đừng tỏ ra giỏi hơn bác sĩ. Nó leo lên thế này:

1. “Bác sĩ không làm được gì đâu chị, qua đây em xử lý hết.”
2. Người ta ngưỡng mộ. Mình kiếm thêm được chút tiền.
3. Mình tự đặt mình lên một chỗ rất cao.
4. Có biến một cái: mọi trách nhiệm đổ về mình.

Bác sĩ học bao nhiêu năm, sai còn phải chịu trách nhiệm. Mình là ai mà nhận hết?

“Chị luôn luôn lựa chọn những giải pháp an toàn nhất.”

Luôn chọn đường an toàn.

Làm trong phạm vi của mình. Người ta đau thì mời đi khám, rồi về đây mình hỗ trợ theo lời bác sĩ. Đẩy trách nhiệm chẩn đoán về đúng chỗ của nó, rồi nương theo.

28’“Chị đã đi khám chưa?”

Đau thắt lưng có rất nhiều nguyên nhân. Mình không phải bác sĩ. Mình dặn lớp: đừng phán đoán bừa.

“Chị đã đi khám chưa?”

“Không bao giờ tranh việc của bác sĩ nha.”

Bác sĩ có máy móc. Học sáu, tám năm. Khám qua không biết bao nhiêu người. Mình thì có tấm thảm.

Khám xong thì hỏi tiếp hai câu:

1. 1Chị đã đi khám chưa?
2. 2Bác sĩ kết luận là gì, dặn tập thế nào?
3. 3Bác sĩ có cho tập yoga không?

“Thế bác sĩ có bảo chị có được tập yoga không?”

“Nếu mà bảo được tập thì mình hẵng dạy.”

Việc chẩn đoán, trả về bác sĩ.

Có bác sĩ sẽ bảo chưa được tập, vì động tác vặn xoắn, vì tải nặng. Thì đừng dạy. Đừng nói kiểu “bác sĩ vớ vẩn, tập yoga tốt mà”. Lỡ bệnh tự nó nặng lên, người ta đi khám lại, buột miệng “chắc tại em đi tập yoga”. Thế là xong.

Ba câu là mình gom lại cho dễ nhớ. Trong buổi, mình nói thành một mạch, không đọc như checklist.

34’Có kết luận rồi: để đồ gánh bớt

Phần này chỉ đến sau khi người tập đã đi khám, đã biết nguyên nhân, và được cho tập. Lúc ấy mình nương theo kết luận, rồi dùng đồ để giảm tải.

“Sử dụng kẹp đùi và đệm nâng hông để giảm áp lực xoắn vặn lên khớp cùng chậu.”

Đạo cụ đi sau kết luận.

Đây là nguyên tắc dạy lớp, không phải bài tập cho mọi kiểu đau lưng. Mỗi người tập theo kết luận của bác sĩ mình.

36’Khớp cùng chậu ở đâu? Cả lớp im

Đọc tới chữ “khớp cùng chậu”, mình dừng lại đố lớp. Im.

Không lạ. Học 200 giờ, người ta nói nhiều về năm đốt thắt lưng, xương cùng, xương cụt. Ít ai dẫn sâu vào khớp này. Làm phục hồi thì gặp nó suốt.

Khớp là chỗ xương nối với xương. Bị đè lâu, bị xoắn quá, khớp nào cũng mỏi, cũng đau. Bạn tự thử được:

• Đứng lâumỏi cổ chân, đầu gối
• Chống plank lâumỏi cổ tay
• Ngồi lâuê cả mông

Khớp cùng chậu cũng vậy. Người mang thai, người sau sinh hay kêu đau vùng mông. Dân văn phòng ngồi cả ngày cũng kêu. Người ta than với bạn “đau hết cả hai bên mông”? Mời đứng dậy đi lại. Đau quá thì đi khám, để bác sĩ nói.

Mào chậu là tay nắm, đừng bảo “cuộn xương cụt”

Cũng trên tấm hình ấy, hai mào chậu ở trên cùng. Người gầy sờ thấy ngay.

“Nó phải có định lượng chứ, nó phải có tiêu chuẩn chứ.”

Trung lập là thế nào? Là Trái Núi nhìn nghiêng: các xương nằm trên một đường thẳng. Có chuẩn để so, có chỗ để dừng. Người đầy đặn khó sờ hơn thì người dạy phải nhìn như có tia X: đoán ra khung chậu nằm đâu rồi mới đặt tay.

Cái chuẩn ấy áp vào cả những tư thế không đứng. Mình nói với lớp thế này:

Mình còn nói trước với lớp: hôm nay giảng kỹ thế này, lần sau hỏi lại chắc vẫn im. Nên ghi chép đi, chụp lại, đánh dấu đỏ vào.

47’Bốn dấu hiệu: dừng trước, hỏi sau

“Cho nghỉ tập ngay lập tức và gì? Đi khám.”

Tới mức này thì không còn chuyện kê thêm gối hay tập nhẹ thôi. Không cần biết tên bệnh. Thấy là dừng.

Dừng trước, hỏi sau.

Bốn dòng trên lấy từ slide buổi học, chưa phải danh sách đủ. Hướng dẫn công khai của NHS (Anh) xếp vào nhóm cấp cứu: khó tiểu, mất kiểm soát tiểu tiện hay đại tiện; đau, tê hay yếu ở cả hai chân; mất cảm giác quanh hậu môn, bộ phận sinh dục; đau sau một tai nạn nặng. Những dấu hiệu ấy cần đi cấp cứu, không chờ lịch khám thường. Chưa chắc thì cứ khuyên đi khám.

56’Kê gạch mở ngực: bạn đang đẩy cái gì lên?

Hết lý thuyết, cả lớp lấy đồ ra thực hành. Tư thế con cá có gạch đỡ. Mình hỏi: viên gạch ngang hay dọc, đặt ở đâu?

Một bạn đặt xong, bảo đặt như này thôi. Mình chịu. Như này là như nào? Ngang hay dọc so với cột sống? Đẩy cái gì lên?

Ngang hay dọc đều được. Miễn là đẩy được mười hai đốt ngực lên. Kiểu gì cũng kéo theo một chút đốt cổ dưới và thắt lưng trên. Nhưng không phải kê xuống thắt lưng.

Đây vẫn là giải phẫu 200 giờ. Không có gì khó. Khó là chịu nói cho chính xác.

“Phải nói chính xác chứ không kiểu mơ hồ.”

Chính xác nghe như thế nào? Gần cuối buổi, mình sửa Chaturanga cho một bạn qua camera. Không “cố lên”, không “siết vào”. Chỉ chỗ nào, làm gì:

Một lúc sau, mình bảo bỏ dây ra, áp chân sau vào tường, làm lại. Lớp học online mà vẫn có lúc cả lớp cười:

Gọi được tên, mới kê đúng chỗ.

Với người đau lưng, cái chính xác này càng quan trọng. Bác sĩ dặn tránh chỗ nào thì mình phải biết viên gạch của mình đang nằm ở chỗ nào.