Học cách hướng dẫn chuông · Bài 01
Gõ chuông xoay: khi nào nên gõ tiếp?
Ví dụ để tập
Hai bàn tay cùng dừng sau một tiếng chuông.
Người ATay đang chờ
Người BTay đang chờ
Nhìn bên ngoài, cả hai đều đang chờ.
Nhưng mỗi người có thể chờ vì một lý do khác nhau.
Trong ví dụ này, A đang đếm, còn B đang để ý tiếng ngân. Nếu chỉ nhìn tay hai người, mình rất dễ nghĩ cả hai đang làm cùng một việc. Nhưng khi hướng dẫn, mình cần biết thêm: họ chọn lúc gõ tiếp bằng cách nào?
Mình chưa vội bảo A bỏ đếm. A vẫn có thể vừa đếm vừa nghe. Điều cần hỏi là lúc định gõ tiếp, bạn ấy còn nghe thấy gì. Muốn hỏi rõ điều đó, trước hết hai người cần biết mình đang tập nghe đến đâu.
Gõ chuông xoay: chờ đến đâu thì gõ tiếp?
Với bài tập này, mình chọn nghe riêng một tiếng đến khi chỉ còn rất khẽ rồi mới gõ tiếp. Chờ như vậy để nghe được đoạn cuối của tiếng chuông, không phải để giữ tay yên cho đủ lâu.
Nếu gõ thêm khi tiếng cũ còn rõ, hai tiếng sẽ ngân cùng nhau. Điều đó không sai trong mọi cách chơi chuông, nhưng sẽ khó nghe riêng tiếng đầu — là việc mình đang tập ở đây.
Từ lúc vừa gõ đến khi gần hết, bạn có thể nghe theo những mốc đơn giản này:
- Vừa gõNghe rõ tiếng chuông.
- Nhỏ dầnCó lúc nhỏ đi rồi lại nghe rõ hơn.
- Rất khẽChú ý mới nghe thấy.Bài tập này: gõ tiếp quanh đây
- Không nghe rõ nữaKhó phân biệt tiếng chuông với tiếng khác trong phòng.
Ở đoạn “rất khẽ”, bạn vẫn còn nghe được tiếng chuông nếu chú ý. Đó là lúc mình chọn gõ tiếp trong bài này. Không cần đợi cả phòng im hẳn, cũng không cần cố tìm tiếng nhỏ nhất.
Tiếng chuông không phải lúc nào cũng nhỏ dần một cách đều đặn. Có lúc vừa nhỏ đi lại nghe rõ hơn. Vì vậy, thay vì nghe nhỏ một chút là gõ ngay, mình chờ nghe thêm xem tiếng đang thay đổi ra sao.
Một cú gõ cũng có thể làm chuông rung theo nhiều cách cùng lúc, tạo ra nhiều phần âm khác nhau. Terwagne và Bush đã đo những phần âm này trên bốn chiếc chuông.1 Nghiên cứu ấy không đưa ra số giây phải chờ giữa hai lần gõ. Với người mới, cũng chưa cần gọi tên từng phần âm: cứ bắt đầu từ điều mình thực sự nghe thấy.
Biết mình nghe gì rồi, hướng dẫn người khác thế nào?
Quay lại A và B. Giờ cả hai đã biết bài này cần nghe đến gần hết tiếng. Nếu A nói “Em đếm đủ rồi”, mình chưa biết lúc đó tiếng còn rõ hay đã rất khẽ. Thay vì nhắc “chậm lại”, mình sẽ hỏi:
Lúc bạn gõ tiếp, tiếng trước còn rõ không?
Nếu A vẫn nghe rõ, hai người có thể nghe lại đoạn ấy và thử chờ thêm. Nếu A nói tiếng đã rất khẽ, mình sẽ cùng nghe thử, không bắt bạn ấy đợi lâu hơn chỉ vì mình muốn một con số khác.
Với B cũng vậy. Nói “em đang nghe” chưa cho mình biết bạn ấy nghe được gì. Mình có thể nhờ B chỉ lúc định gõ tiếp, rồi nói ngắn vì sao chọn lúc đó. Câu trả lời giúp mình biết cần cùng nghe lại chỗ nào, chứ không dùng để xếp A kém hơn B.
Có người nghe được mà chưa biết tả. Lúc ấy, hỏi “Bây giờ tiếng còn to như lúc vừa gõ không?” dễ trả lời hơn “Nghe kỹ hơn vào”. Chỉ nhận ra tiếng nhỏ dần thì cứ nói vậy. Chưa nghe ra thì nói chưa nghe ra, không cần cố nghe cho giống cô.
Như vậy, mình không chỉ đổi một câu ra lệnh thành một câu hỏi cho nhẹ nhàng hơn. Mình hỏi để biết nên làm gì tiếp: nghe lại đoạn nào, chờ thêm hay giải thích lại bài tập. Bạn thử chọn một câu hỏi trong tình huống dưới đây nhé.
Thử ngay: A gõ tiếp khi tiếng vẫn còn rõ
Vẫn trong bài nghe riêng một tiếng, A vừa gõ thêm khi tiếng cũ còn rõ. Khi được hỏi lý do, A nói: “Em đếm đủ số giây rồi.”
Bạn sẽ nói gì tiếp? Chọn một câu để xem nó giúp được gì và còn thiếu gì. Đây là ví dụ để tập hướng dẫn, không phải lời học viên trong một lớp thật.
Dù chọn cách nói nào, mình vẫn cần nghe A trả lời rồi mới góp ý tiếp. Nếu A chưa để ý tiếng cũ, cùng nghe lại một lượt sẽ có ích hơn là chỉ cho một số giây mới để đếm.
Đem cách hỏi ấy vào một lượt tập
Để thử việc này, chỉ cần một chiếc chuông bạn đã biết cách dùng. Nếu có người tập cùng, một người gõ, người kia nghe và hỏi. Chưa cần thêm nhiều chuông.
- Gõ một tiếng rồi nghe. Để ý tiếng thay đổi ra sao, từ lúc còn rõ đến lúc chỉ còn rất khẽ.
- Chọn lúc gõ tiếp. Nhớ xem lúc đó mình nghe thấy gì.
- Tập xong, hỏi và trả lời. Vì sao bạn chọn lúc ấy? Nếu câu trả lời chưa rõ, cùng nghe lại rồi đổi vai.
Không cần vừa nghe vừa nói liên tục. Cứ nghe xong một lượt rồi trao đổi. Hai người có thể chọn lúc khác nhau; điều cần làm rõ là mỗi người đã nghe thấy gì, không phải cố chọn giống nhau.
Nếu đang nghe mà mất tập trung, đợi tiếng hết rồi thử lại. Nghe khó chịu thì dừng, đừng cố làm xong bài. Còn nếu tập một mình, bạn có thể tự nói ngắn lý do sau mỗi lượt. Khi học để hướng dẫn, vẫn cần luyện thêm việc nghe người khác trả lời và chọn cách góp ý.
Trước tiếng chuông tiếp theo
Lúc đầu, mình chỉ thấy A và B cùng chờ. Đến đây, điều cần nhìn không còn là ai giữ tay yên lâu hơn. Mình muốn biết họ nghe được gì, vì sao chọn lúc gõ và mình có thể giúp họ nghe rõ hơn bằng cách nào.
Làm được bài này chưa có nghĩa là đã biết dẫn cả một buổi chuông. Nhưng đây là một việc cụ thể để tập: trước khi sửa cách gõ của người khác, nghe họ nói về tiếng chuông vừa rồi.
Nghe trước đã.
Câu hỏi thường gặp
Có phải chờ đến khi im hẳn mới được gõ?
Không. Trong bài này, chờ tiếng chuông chỉ còn rất khẽ. Không cần đợi cả phòng im hẳn hay cố tìm tiếng nhỏ nhất.
Chỉ nghe thấy tiếng nhỏ dần thì sao?
Cứ bắt đầu ở đó. Chưa cần nghe ra nhiều phần âm. Nói rõ mình nghe được gì và vì sao chọn chờ, rồi cùng người hướng dẫn nghe lại.
Đếm giây có sai không?
Không. Đếm có thể giúp bạn ghi lại một lần tập. Nhưng trong bài nghe riêng một tiếng, vẫn cần để ý tiếng chuông chứ không chỉ chờ đủ số giây.
Nguồn và đọc tiếp
Bài viết dựa trên phần trao đổi về nhịp gõ và lắng nghe trong một buổi học chuông. A–B, các câu hỏi và bài tập ở đây được viết thêm để thực hành, không phải chuyện đã xảy ra trong lớp. Bài này chỉ tập nghe một tiếng, không thay cho việc học hướng dẫn cả một buổi chuông.
Nếu muốn nhìn rộng hơn từ bài tập này, bạn có thể đọc tiếp:
- Chuông xoay không chỉ là gõ — ngoài thao tác gõ, còn cần học gì?
- Một phiên chuông xoay diễn ra thế nào? — hình dung cả một buổi thay vì một bài tập nhỏ.
- Đào tạo chuông xoay tại Đà Lạt — nếu bạn muốn học cách hướng dẫn trực tiếp.
-
Denis Terwagne và John W. M. Bush (2011), Tibetan singing bowls, Nonlinearity 24, R51–R66. DOI: 10.1088/0951-7715/24/8/R01. Nghiên cứu đo các dạng rung trên bốn chuông; không xác định lúc nào nên gõ tiếp và không kiểm chứng bài tập trong bài viết này. ↩
Giang Hoang
IPHM Certified Sound Healing Practitioner (UK)
Giáo viên Yoga E-RYT 500 & YACEP (Yoga Alliance)
Giang Metta Academy — IPHM Accredited Training Provider (No. IPHMNC22210) · RYS 200 & RYS 500 (YA ID 442630)